محمد حسن خان اعتماد السلطنه
535
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
عباس ميرزا به خدمت مىپرداخت و عمويش او را داماد خود ساخت . در 1250 از طرف محمد شاه حاكم كاشان شد و در 1251 به حكومت همدان رسيد . در 1264 امير كبير او را به حكومت كرمان فرستاد و سه سال در اين مأموريت بود . در 1269 دوباره به حكومت همدان معين شد و اندكى بعد به حكمرانى فارس نايل گشت . شش سال در اين مأموريت بود و جنگ انگليس و ايران هم در اين مدت اتفاق افتاد . مؤيد الدوله هم درصدد اقداماتى برآمد اما به واسطهء بدى اوضاع كارى از پيش نبرد تا اينكه در 1275 از حكومت فارس معزول شد . در اوايل سال 1277 دوباره به فارس رفت . در اين دوره تحريكاتى در بحرين شد كه مقدمه تصرف غاصبانهء انگليسها در آن جزيره گشت . در 1285 به سمت پيشكار وليعهد به تبريز رفت و تا 1287 در آنجا بود . در 1288 عضو مجلس دار الشوراى كبرى شد و در همين سال به حكومت كرمانشاه فرستاده شد و در اوايل سال 1291 نيز حكومت كردستان ضميمهء مأموريت او شد . در اوايل 1295 حكومت ملاير و نهاوند و تويسركان به عهدهء وى واگذار شد و در سال 1297 جان به جان آفرين سپرد . مؤيد الدوله يك بار در زمان عباس ميرزا با چهار هزار نفر پياده و سوار از آذربايجان به خراسان رفت و يك بار هم در سال محاصرهء هرات محمد شاه او را به طهران احضار كرد . جز اين دو مورد همواره در كارهاى كشورى بوده است . وى مردى بوده است فقيه و متكبر ، ولى داراى عواطف مذهبى . كتابى در فقه نوشته است به نام « فقه مؤيدى يا فقه طهماسبى » و مجد الملك هم در رسالهء خود به آن اشاره كرده است . صاحبديوان شيرازى ، ميرزا فتحعلى خان ( ص 46 - ص 23 چاپ اول ) پسر دوم حاجى ميرزا على اكبر قوام الملك و نوهء حاجى ابراهيم خان اعتماد الدولهء شيرازى و متولد 1236 كه در جوانى در دستگاه حسينعلى ميرزاى فرمانفرما خدمت مىكرد و سرهنگى فوج شيرازى با او بود . در زمان حكومت ميرزا نبى خان امير ديوان در فارس وى به طهران رفت و در 1256 مستوفى ديوان شد . در 1260 با خرم بهار خانم احترام الدوله دختر چهل و چهارم فتحعلى شاه كه برحسب تمايل شاه نامزد او بود ازدواج كرد . امير كبير او را مأمور حسابهاى همدان و قزوين و نهاوند و گلپايگان و رسيدگى به امور سيورساتخانه و شترخانه و قاطرخانه نمود و حكومت بلوك خوار ورامين و سرپرستى سوارهء اصانلو و برخى ايلات متفرقهء فارس را به وى محول نمود .